نقشهٔ کلاس
سه منطقه: میزهای فکر وسط کلاس، ایستگاه‌ها کنار یک دیوار و صحنه جلوی کلاس. کامپیوتر معلم و سه ایستگاه یک گوشه‌اند تا کابل و شبکه یک جا باشد و صدای ایستگاه‌ها کمتر به میزها برسد.
چرخهٔ هر تیم
همان مسیری که شما گفتید، با دو قانون اضافه: بدون مُهرِ معلم، ایستگاه نه؛ و متنِ صدا پیش از فرستادن خوانده می‌شود.
برگهٔ پرامپت در دفتر
نویسندهٔ تیم «برگهٔ پرامپت» را در دفتر پر می‌کند: مسئله، مثال‌ها، محدودیت‌ها و خواستهٔ تیم از هوش مصنوعی (شکلِ برگه). معلم بین میزها می‌چرخد و برگه‌ای را که پنج سؤالش جواب داده شده مُهر می‌زند.
بدون هوش مصنوعی
عکس از برگه
در ایستگاه، برگه را روی جای علامت‌خوردهٔ میز، زیر وب‌کم، می‌گذارند و عکس می‌گیرند. قبل از قدم بعد، عکس را بزرگ می‌کنند تا مطمئن شوند خواناست.
پرامپت صوتی
گوینده با هدست، برگه را با زبان خودش توضیح می‌دهد، نه اینکه از رویش بخواند؛ حداکثر یک دقیقه. بعد متنِ تبدیل‌شده را با هم می‌خوانند: «همین را می‌خواستیم؟» اگر نه، درستش می‌کنند. این همان درسِ «دستورِ دقیق» است.
جواب و سنجیدنش
عکس و متن را می‌فرستند. بازرس جواب را با مثال‌های برگه می‌سنجد و «سه سؤال بعد از کد» را می‌پرسد. نتیجه در پوشهٔ تیم ذخیره می‌شود و یک خط در دفترچهٔ هوش مصنوعیِ تیم (روی کاغذ) نوشته می‌شود.
بازبینی جمعی
معلم صفحهٔ ایستگاه را روی پرده می‌برد. راوی تعریف می‌کند: برگهٔ ما، پرامپت ما، جواب هوش مصنوعی، و اینکه کجا درست بود و کجا نه. کلاس به «بهترین ایرادی که پیدا شد» رأی می‌دهد.
تیم‌ها و نقش‌ها
۲۰ نفر در ۵ تیمِ ۴ نفره. با ۳ کامپیوتر، اگر هر نفر جداگانه شش دقیقه وقت بگیرد، هفت دور و ۴۸ دقیقه طول می‌کشد، یعنی تقریباً کلِ جلسه. نوبتِ تیمی در دو دور، یعنی ۱۳ دقیقه، تمام می‌شود و همه هم کار دارند. هر تیم یک «پوشهٔ تیم» دارد: برگه‌های خالی، کارت نقش‌ها و کارت ایستگاه.
| جلسه | نفر ۱ | نفر ۲ | نفر ۳ | نفر ۴ |
|---|---|---|---|---|
| اول | نویسنده | گوینده | بازرس | راوی |
| دوم | راوی | نویسنده | گوینده | بازرس |
| سوم | بازرس | راوی | نویسنده | گوینده |
| چهارم | گوینده | بازرس | راوی | نویسنده |
نقش‌ها هر جلسه یک خانه جلو می‌روند؛ بعد از چهار جلسه هر نفر همهٔ نقش‌ها را تجربه کرده است. تیم‌ها را هر چند هفته عوض کنید.
زمان‌سنج پرده
این بخش را روی کامپیوتر معلم باز کنید تا روی پرده دیده شود. نشان می‌دهد الان کدام تیم در کدام ایستگاه است، چقدر وقت مانده و تیم‌های سر میز چه کار کنند. در جلسهٔ ۵۰ دقیقه‌ای هر تیم یک بار به ایستگاه می‌رود؛ بارِ دوم جلسهٔ بعد است، به همان ایستگاه، تا صفحه و پوشه‌اش آنجا باشد. ماموریتِ امروز را از تنظیمات انتخاب کنید.
سر میزها
برای جلسهٔ کارگاه (ساختنِ پروژه)، «هر نوبت» را ۱۷ دقیقه بگذارید: هر تیم یک نوبتِ بلند در ایستگاه. با تغییر تنظیمات، زمان‌سنج از اول شروع می‌شود. تنظیمات و جای زمان‌سنج فقط روی همین دستگاه می‌ماند، پس اگر صفحه را ببندید و دوباره باز کنید، ادامه می‌دهد.
جلسهٔ ۵۰ دقیقه‌ای
در ۵۰ دقیقه هر تیم یک بار به ایستگاه می‌رود و هر ماموریت دو جلسه طول می‌کشد. نمودار تقسیمِ ۵۰ دقیقه را به همان ترتیبِ اجرا نشان می‌دهد.
ماموریت امروز
ماموریت را روی پرده بگذارید. در جلسه‌های اول، یک بار خودتان کلِ مسیرِ ایستگاه را نمایش دهید: عکس، صدا، خواندنِ متن، فرستادن، سنجیدن.
برنامه‌ریزی روی کاغذ
تیم‌ها برگهٔ پرامپت را پر می‌کنند، یا در جلسهٔ دومِ ماموریت برگه را با ایرادهای جلسهٔ قبل اصلاح می‌کنند. شما بین میزها می‌چرخید و برگه‌های کامل را مُهر می‌زنید.
چرخشِ ایستگاه‌ها
زمان‌سنج را روی پرده روشن کنید: دو نوبتِ شش‌دقیقه‌ای با یک دقیقه جابه‌جایی. سه تیم در نوبت اول، دو تیم در نوبت دوم؛ ایستگاهِ سوم در نوبت دوم برای تلاشِ دوباره آزاد است.
بازبینی جمعی روی پرده
هر راوی سه دقیقه: برگه، پرامپت، جواب، و ایرادی که پیدا کردند. دو دقیقهٔ آخر: رأی به «بهترین ایراد».
جمع‌بندی
یک خط در دفترچهٔ هوش مصنوعیِ هر تیم، برگهٔ خروج، و مرتب کردنِ ایستگاه‌ها برای کلاس بعد.
| جلسهٔ اولِ ماموریت | جلسهٔ دومِ ماموریت | |
|---|---|---|
| روی کاغذ | برگهٔ پرامپت | اصلاحِ برگه با ایرادهای جلسهٔ قبل |
| در ایستگاه | عکس، پرامپت صوتی و جوابِ اول | اجرا، تست با مثال‌ها و اصلاحِ پرامپت |
| روی پرده | «هوش مصنوعی چه چیزی را درست نفهمید؟» | «چه چیزی را عوض کردیم و حالا درست است؟» |
برگهٔ دفتر
«پنج سؤال قبل از کد» در قالبِ یک صفحه که برای عکس گرفتن طراحی شده. دانش‌آموزان کادرها را در دفترشان می‌کشند، یا برگهٔ چاپی را در دفتر می‌چسبانند.
معلم
برای اینکه عکس خوانا باشد
- خودکارِ مشکی یا آبیِ پررنگ؛ مداد کم‌رنگ در عکس گم می‌شود.
- درشت و با فاصله بنویسید؛ یک برگه، نه دو صفحهٔ پشت‌ورو.
- کد را با حروف انگلیسی و تورفتگیِ واضح بنویسید؛ توضیح‌ها فارسی.
- نام افراد نه، فقط نام تیم. چهره در عکس نه.
- اگر چیزی را خط زدید، تمیز خط بزنید؛ هوش مصنوعی متنِ خط‌خورده را هم می‌خواند.
چرا روی کاغذ؟ چون با ۳ کامپیوتر، وقتِ پشتِ صفحه کم است. تیمی که روی کاغذ خوب فکر کرده، در شش دقیقه به نتیجه می‌رسد؛ تیمی که نکرده، شش دقیقه را با آزمون و خطا هدر می‌دهد. کمبودِ کامپیوتر خودش پنج سؤال را لازم می‌کند.
برگهٔ پرامپت تیم: ........ تاریخ: ........ ماموریت: ........ [جای مُهر معلم] ۱. مسئله در یک جمله (چه کسی، چه مشکلی؟) ۲. ورودی ← خروجی، با سه مثال (دست‌کم یکی مرزی) ۳. تکه‌ها یا گام‌ها (اختیاری) ۴. محدودیت‌ها (پایتون، ساده، پیام‌های فارسی، ...) ۵. خواستهٔ ما از هوش مصنوعی (دقیقاً چه بخواهیم؟) برای عکس: خودکار پررنگ، درشت، کد با حروف انگلیسی، بدون نام افراد.
کارت ایستگاه
این کارت را چاپ کنید و کنار هر ایستگاه بچسبانید. جملهٔ شروعِ پرامپت ثابت است تا گوینده دستپاچه نشود.
در ایستگاه، ۶ دقیقه
- فقط با برگهٔ مُهرخورده. گوینده هدست را می‌گذارد.
- عکس: برگه را روی جای علامت‌خورده بگذار، عکس بگیر، بزرگش کن: خواناست؟
- صدا: گوینده برگه را با زبان خودش توضیح می‌دهد، حداکثر یک دقیقه، با جملهٔ شروع.
- متن را بخوانید: همان چیزی است که منظورمان بود؟ اگر نه، درستش کنید.
- بفرستید. جواب روی صفحه و پرده می‌آید.
- بازرس: با مثال‌های برگه بسنج. هوش مصنوعی دست‌خط ما را درست خواند؟ می‌توانیم هر خط را توضیح بدهیم؟ چطور ممکن است خراب شود؟
- ذخیره در پوشهٔ تیم. با زنگ، ایستگاه را تحویل بدهید.
در ایستگاه، ۶ دقیقه ۱. فقط با برگهٔ مُهرخورده. گوینده هدست را می‌گذارد. ۲. عکس: برگه را روی جای علامت‌خورده بگذار، عکس بگیر، بزرگش کن: خواناست؟ ۳. صدا: گوینده برگه را با زبان خودش توضیح می‌دهد، حداکثر یک دقیقه، با جملهٔ شروع. ۴. متن را بخوانید: همان چیزی است که منظورمان بود؟ اگر نه، درستش کنید. ۵. بفرستید. جواب روی صفحه و پرده می‌آید. ۶. بازرس: با مثال‌های برگه بسنج. هوش مصنوعی دست‌خط ما را درست خواند؟ می‌توانیم هر خط را توضیح بدهیم؟ چطور ممکن است خراب شود؟ ۷. ذخیره در پوشهٔ تیم. با زنگ، ایستگاه را تحویل بدهید. جملهٔ شروع: سلام. این عکسِ برنامه‌ریزیِ تیم ... است. مسئلهٔ ما این است: ... . مثال‌ها و تست‌هایمان در عکس هست. از تو می‌خواهیم فقط ... . کد ساده باشد، در سطح دانش‌آموزِ سال اول، با توضیحِ کوتاه برای هر بخش. اگر جایی از عکس خوانا نیست یا مبهم است، اول بپرس؛ حدس نزن.
جملهٔ شروعِ پرامپت صوتی
سلام. این عکسِ برنامه‌ریزیِ تیم ... است. مسئلهٔ ما این است: ... . مثال‌ها و تست‌هایمان در عکس هست. از تو می‌خواهیم فقط ... . کد ساده باشد، در سطح دانش‌آموزِ سال اول، با توضیحِ کوتاه برای هر بخش. اگر جایی از عکس خوانا نیست یا مبهم است، اول بپرس؛ حدس نزن.
جملهٔ آخر مهم است. هوش مصنوعی دست‌خط را گاهی غلط می‌خواند و با اطمینان ادامه می‌دهد. «اول بپرس» جلوی این را می‌گیرد، و اگر نپرسید و غلط خواند، همان می‌شود موضوعِ بحث روی پرده.
اگر تبدیلِ صدا به متنِ فارسی در ایستگاه خوب کار نکرد، گوینده بگوید و نویسنده تایپ کند. مهارتِ اصلی، توضیح دادن با زبانِ خود، همچنان تمرین می‌شود.
پرده
کامپیوتر معلم تنها چیزی است که به پرده وصل است. پس هر چیزی که باید دیده شود، باید به این کامپیوتر برسد. دو ابزارِ رایگان این کار را بدون اینترنت انجام می‌دهند.
دیدنِ ایستگاه‌ها: Veyon
برنامهٔ رایگانِ مدیریت کلاس، روی شبکهٔ داخلی. روی کامپیوتر معلم بخش Master و روی سه ایستگاه بخش Service نصب می‌شود. صفحهٔ سه ایستگاه کنار هم روی کامپیوتر معلم دیده می‌شود و با یک کلیک یکی بزرگ می‌شود تا روی پرده برود. اینترنت لازم ندارد.
دوربینِ سیار: گوشی معلم
با برنامهٔ رایگانِ scrcpy، تصویرِ گوشی اندرویدی با کابل USB روی کامپیوتر معلم و پرده می‌آید. دوربین گوشی را بالای دفترِ یک تیم بگیرید تا برگه‌شان برای همه دیده شود: «این درختِ ماژول را ببینید.» با آیفون، عکس را برای کامپیوتر بفرستید.
| زمانِ جلسه | روی پرده |
|---|---|
| ماموریت امروز | صورتِ مسئله و یک نمایشِ کامل از مسیرِ ایستگاه |
| برنامه‌ریزی | پنج سؤال و برگهٔ نمونه؛ گاهی برگهٔ خوبِ یک تیم با دوربین سیار |
| چرخش | زمان‌سنج: کدام تیم کجاست، چقدر وقت مانده، بقیه چه کنند |
| بازبینی جمعی | صفحهٔ ایستگاهِ هر تیم با Veyon، کنار عکسِ برگه‌اش |
سه حالتِ اجرای بخشِ هوش مصنوعی
فرق این سه حالت فقط در این است که پرامپت از کجا به هوش مصنوعی می‌رسد. حالت را بر اساس ابزاری که دارید و قوانین سنیِ آن ابزار انتخاب کنید.
حالت الف
دانش‌آموز در ایستگاه
- ایستگاه
- هوش مصنوعی
- پرده با Veyon
- کی
- وقتی ابزار و مدرسه استفادهٔ دانش‌آموزِ این سن را مجاز می‌دانند.
- خوبی
- سریع؛ تمرینِ واقعیِ کار با دستیار.
- هزینه
- پرامپت‌ها را فقط از روی Veyon می‌بینید.
حالت ب · پیشنهادِ پیش‌فرض
صفِ تأییدِ معلم
- ایستگاه: عکس و صدا
- پوشهٔ تیم
- معلم
- هوش مصنوعی
- پرده
- کی
- بیشترِ وقت‌ها. ایستگاه عکس و متنِ صدا را در پوشهٔ تیم روی شبکه ذخیره می‌کند؛ شما از کامپیوتر معلم و با حساب خودتان آن را به هوش مصنوعی می‌دهید و کلاس زنده می‌بیند.
- خوبی
- با قوانین سنی جور است؛ هر پرامپت را می‌بینید؛ همهٔ کلاس از اجرای هر تیم یاد می‌گیرد.
- هزینه
- شما گلوگاه می‌شوید: هر تیم در هر دور یک اجرا. ایستگاه‌ها برای عکس، اجرای کد و تست‌اند.
حالت پ
بدون اینترنت
- ایستگاه
- مدل محلی یا فقط اجرای کد
- پرده
- کی
- وقتی اینترنت قطع است یا ابزاری در دسترس نیست.
- خوبی
- همیشه کار می‌کند؛ کدِ نوشته‌شده روی کاغذ تایپ و اجرا می‌شود.
- هزینه
- مدلِ محلی ضعیف‌تر است، یا اصلاً هوش مصنوعی نیست.
برای هر سه حالت، یک پوشهٔ تیم: روی کامپیوتر معلم یک پوشهٔ اشتراکی بسازید و برای هر تیم یک زیرپوشه. عکس، متنِ پرامپت، جوابِ هوش مصنوعی و کدِ اجراشده همه آنجا می‌روند. همین پوشه کارپوشهٔ آخر سالِ تیم است.
ماموریتِ ایستگاه در طول سال
ایستگاه همیشه یکی است؛ کاری که در آن انجام می‌شود با رنگِ هوش مصنوعیِ هر فاز عوض می‌شود.
| فاز | ماموریتِ ایستگاه | هوش مصنوعی |
|---|---|---|
| ۱ · ذهن برنامه‌نویس | کدی را که روی کاغذ نوشته‌اند تایپ و اجرا می‌کنند و با پیش‌بینی‌شان مقایسه می‌کنند. یا عکسِ جدول ردیابی و این پرامپت: «جواب را نگو؛ فقط بگو کجای ردیابی ما غلط است.» | بدون معلم |
| ۲ · شکستن و ساختن | عکسِ کد و مثال‌های خودشان و این پرامپت: «کد ما را با مثال‌هایمان بسنج. درستش نکن؛ فقط ایرادها را بگو.» | معلم |
| ۳ · کار با دستیار | عکسِ برگهٔ مشخصات ← هوش مصنوعی یک تابع می‌نویسد ← اجرای تست‌های تیم ← بازبینی. یا عکسِ اسکچِ کاغذیِ یک صفحه ← هوش مصنوعی صفحهٔ وب را می‌سازد. | هم‌تیمی |
| ۴ · پروژهٔ واقعی | عکسِ درختِ ماژول‌ها و قراردادها ← هوش مصنوعی یک ماژول؛ عکسِ اسکچِ صفحه‌ها ← نسخهٔ اولِ محصول روی پرده، جلوی مشتری. | هم‌تیمی کارگزار |
لحظهٔ «آها!»: اولین باری که اسکچِ دست‌کشیدهٔ یک تیم در یک دقیقه روی پرده به صفحهٔ وبِ واقعی تبدیل می‌شود. بعد از آن، کلاس را با همان صفحه بازرسی کنید: «کدام دکمه در اسکچ بود ولی اینجا نیست؟»
وسایل
بیشترش ارزان است و یک بار خریده می‌شود. نرم‌افزارها همه رایگان‌اند.
ضروری
- ۳ وب‌کمِ USB با پایه یا گیرهٔ گردنی تا رو به پایین، روی میز، تنظیم شود؛ مثل دوربینِ اسناد.
- ۳ هدست با میکروفون، ترجیحاً میکروفونِ بازویی نزدیکِ دهان، تا صدای ۲۰ نفر قاطیِ پرامپت نشود.
- چسب کاغذی برای علامت زدنِ «جای عکس» روی میزِ هر ایستگاه.
- برگه‌های پرامپتِ چاپی (یا کشیدنِ کادرها در دفتر)، کارت ایستگاه و کارت نقش‌ها.
- یک مُهر یا خودکارِ سبز برای تأییدِ برگه‌ها.
- شبکهٔ داخلی بین سه ایستگاه و کامپیوتر معلم، با یک پوشهٔ اشتراکی.
خوب است
- یک چراغ مطالعه برای هر ایستگاه، برای عکسِ بی‌سایه.
- کابل USB بلند برای گوشی معلم (دوربین سیار).
- بلندگوی کوچک برای کامپیوتر معلم، برای زنگِ زمان‌سنج.
نرم‌افزار
- Veyon: دیدنِ صفحهٔ ایستگاه‌ها روی پرده.
- scrcpy: گوشی اندرویدی به‌عنوانِ دوربینِ سیار.
- Thonny: اجرای کد در ایستگاه‌ها.
- ابزار هوش مصنوعیِ در دسترس، و در صورت امکان یک ابزارِ تبدیلِ گفتارِ فارسی به متن.
اگر ... شد
| مشکل | راه‌حل |
|---|---|
| سروصدا؛ صدای کلاس قاطیِ پرامپت می‌شود | هدست با میکروفونِ نزدیک؛ ایستگاه‌ها با فاصله کنار دیوار؛ قانونِ ایستگاه: فقط گوینده حرف می‌زند. |
| صدای فارسی خوب به متن تبدیل نمی‌شود | گوینده می‌گوید و نویسنده تایپ می‌کند. پیش از کلاس، ابزارِ صدا را با چند جملهٔ فارسی امتحان کنید. |
| هوش مصنوعی دست‌خط را غلط می‌خواند | خودکار پررنگ و درشت؛ کد با حروف انگلیسی؛ جملهٔ «اگر خوانا نیست بپرس» در پرامپت؛ بازرس اول همین را چک می‌کند. |
| صفِ ایستگاه‌ها شلوغ می‌شود | زمان‌سنج و نوبتِ ثابت؛ فقط تیمِ مُهرخورده؛ ایستگاهِ آزاد برای تلاشِ دوباره. |
| تیم‌های سر میز بیکار می‌مانند | کارِ کاغذیِ مشخص برای هر وضعیت، روی پرده: آماده شدن، تحلیل، گزارش. |
| اینترنت قطع شد | حالت پ: اجرای کد بدون هوش مصنوعی یا با مدلِ محلی؛ و بحث روی برگه‌ها با دوربینِ سیار. |
| گوشیِ دانش‌آموز ممنوع است | عکس فقط با وب‌کمِ ایستگاه؛ گوشیِ معلم فقط برای دوربینِ سیار. |
| حریمِ خصوصی | در عکس فقط برگه؛ نه چهره، نه نام. نامِ تیم به‌جای نامِ افراد. اطلاعاتِ شخصی در پرامپت نه. |
تختهٔ کلاس: کامپایلرِ کلاس
با همین وسایل، کلاس از جلسهٔ اول راه می‌افتد (چرخهٔ بالا برای کارِ تیمیِ «برگهٔ پرامپت» است). برای فاز ۱ (هفته‌های ۲ تا ۹) یک برنامهٔ اختیاری هم ساخته شده است: «تختهٔ کلاس». هر نفر تنها برنامه را روی کاغذ می‌نویسد و با برنامهٔ گوشی، کنارِ یکی از سه ایستگاه، همان را با همان اشتباه‌ها تایپ می‌کند یا از برگه عکس می‌گیرد؛ کامپیوترِ ایستگاه فقط نمایشگر است و پرده فقط به کامپیوترِ شما وصل است. پس از تأییدِ شما «کامپایلرِ کلاس» گزارش می‌دهد: پایتون تا کدام خط پیش می‌رود و چند درصدِ برنامه به سینتکسِ پایتون نزدیک است؛ و «ماشین» (هوش مصنوعی، اختیاری، فقط در دستِ شما) تا کجا رفت و کجا حدس زد منظور چیست، چیزی که پایتون هرگز نمی‌کند. هدف «ذهنِ برنامه‌نویس» است: دانش‌آموزان ببینند هوش مصنوعی مهربان است و پایتون نه، تا بعداً در کدِ هوش مصنوعی گم نشوند. مسابقه و جدول نیست: هر نفر در مسیرِ خودش جلو می‌رود و مدال می‌گیرد، و روی پرده «نفر ۱۷» دیده می‌شود؛ هیچ برنامه‌ای بدونِ انتخابِ شما روی پرده نمی‌آید و هیچ برنامه‌ای اجرا نمی‌شود. روی سرورِ خودتان هم می‌نشیند (کانتینر). راهنمای معلم و برنامهٔ جلسه در مخزن: docs/10-class-board.md و docs/12-paper-programming.md؛ خودِ برنامه در پوشهٔ tools/class-board است.